*Γράφει η Θάλεια Θεοδωρίδη
Στην αρένα των σόσιαλ μίντια
Αν πριν λίγα χρόνια οι εμφανίσεις των πολιτικών αφορούσαν κυρίως σε ομιλίες στη Βουλή, συνεντεύξεις στην τηλεόραση, ανακοινώσεις στις εφημερίδες και συγκρατημένες αναρτήσεις στην προσωπική τους σελίδα στα σόσιαλ μίντια, σήμερα τα reel στο Facebook, στο Instagram και στο Tik Tok αποτελούν το νέο βήμα και το story γίνεται το σύγχρονο Δελτίο Τύπου. Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι τα social media χρησιμοποιούνται ως μηχανισμός κατασκευής εικόνας και επηρεασμού των ακροατηρίων. Στην ψηφιακή αρένα στήνονται οι προεκλογικές καμπάνιες, το χτίσιμο και η συντήρηση του πολιτικού brand. Ο ανταγωνισμός είναι ασφυκτικός μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας. Υπολογίζεται ότι ο μέσος χρόνος θέασης ενός βίντεο είναι 10 δευτερόλεπτα. Η προσοχή διασπάται, η εικόνα πρέπει να είναι άμεση, συναισθηματική, εύπεπτη.
Η περίπτωση του Φειδία
Ο νεαρός Φειδίας Παναγιώτου από την Κύπρο, εξελέγη ευρωβουλευτής το 2024 χωρίς προηγούμενη κομματική διαδρομή. Ως δημοφιλής YouTuber και TikToker, το 2023 πήρε συνεντεύξεις από όλους τους υποψηφίους των προεδρικών εκλογών της Κύπρου και τις δημοσίευσε στο προσωπικό του κανάλι στο YouTube. Έναν χρόνο αργότερα, ήταν ο ίδιος υποψήφιος και εκλεγμένος ευρωβουλευτής. Αυτή τη στιγμή το κανάλι του έχει περισσότερους από 2,5 εκατομμύρια ακόλουθους.
Η περίπτωσή του είναι εμβληματική μιας νέας συνθήκης. Ότι η ψηφιακή αναγνωρισιμότητα μπορεί να προηγείται της πολιτικής συγκρότησης. Ο Φειδίας δεν χρησιμοποίησε τα social media ως εργαλείο συμπληρωματικής προβολής, ήταν προϊόν τους. Το προσωπικό του brand βασισμένο στην πρόκληση, την εξωστρέφεια και τη viral λογική μετατράπηκε σε πολιτικό διαπιστευτήριο. Το «δεν είμαι πολιτικός» έγινε συγκριτικό πλεονέκτημα.
Επιμελημένες, αυθόρμητες αφηγήσεις
Η αντίστροφη διαδρομή είναι εξίσου χαρακτηριστική και πολύ πιο συχνή: πολιτικοί που υιοθετούν τη γλώσσα των influencers για να ενισχύσουν το brand τους. Αρχηγοί κομμάτων και υπουργοί εμφανίζονται σε προσεκτικά σκηνοθετημένα βίντεο, με μουσική υπόκρουση, γρήγορο μοντάζ και αισθητική που παραπέμπει σε lifestyle περιεχόμενο. Δεν πρόκειται για αυθόρμητες στιγμές, αλλά για επιμελημένες αφηγήσεις υπό το άγρυπνο μάτι των συμβούλων επικοινωνίας. Η τάση αυτή έχει περιγραφεί στη βιβλιογραφία ως «informalization of politics»: η σκόπιμη προβολή καθημερινών, προσωπικών ή φαινομενικά αυθόρμητων στιγμών, στο γραφείο, στο αυτοκίνητο, στη λαϊκή, σε ένα σχολείο κλπ., με στόχο την καλλιέργεια οικειότητας και αυθεντικότητας.
Η καθημερινότητα, η επιλογή να εμφανιστεί κάποιος «χωρίς γραβάτα» ή αντίθετα, σε πιο επίσημο ύφος, λειτουργούν ως σημειολογικοί κώδικες. Η κινηματογραφική αφήγηση, τα πανοραμικά πλάνα, η αργή κίνηση, η επική μουσική, το φως, το ντύσιμο, μετατρέπονται σε πολιτικά νοήματα. Το μήνυμα είναι διπλό: ισχύς και οικειότητα μαζί.
Ο πολίτης follower
Ο αριθμός των followers, τα likes και τα shares λειτουργούν ως ψηφιακό κεφάλαιο. Ένας πολιτικός με ισχυρή παρουσία στο Instagram ή στο TikTok επικοινωνεί αδιαμεσολάβητα με τα νεανικά κοινά που δύσκολα παρακολουθούν δελτία ειδήσεων, παρακάμπτοντας τους δημοσιογράφους και τα ΜΜΕ. Αξίζει επίσης να προσέξουμε πως κάποιες σελίδες πχ το Υπουργείο Παιδείας, δεν επιτρέπουν τα σχόλια των χρηστών σε πολλές δημοσιεύσεις. Η διάδραση έχει όρια: η εικόνα επιτρέπεται, ο αντίλογος όχι.
Αν επιστρέψουμε στο κλασικό ρητορικό σχήμα του Αριστοτέλη, Ήθος, Πάθος, Λόγος μπορούμε να διαβάσουμε τη σημερινή πολιτική επικοινωνία, μέσα από ένα διαχρονικό πρίσμα. Το Πάθος, το συναίσθημα που προκαλεί η εικόνα, αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο. Η οπτική αφήγηση συγκροτεί πολιτική ταυτότητα λιγότερο μέσω λογικών επιχειρημάτων και περισσότερο μέσω συναισθηματικής εγγύτητας. Το Ήθος οικοδομείται μέσα από το προσωπικό brand και μιας επιμελώς ατημέλητης αυθεντικότητας, ενώ ο Λόγος συχνά συμπυκνώνεται σε ευκολοχώνευτα μηνύματα.
Ο πολίτης δεν καλείται να ενημερωθεί, αλλά να ταυτιστεί. Το ερώτημα είναι εάν θα αποφασίσει να παραμείνει απλός ακόλουθος ή θα είναι ενεργός πολίτης, που συμμετέχει κριτικά στη δημοκρατία.
*Η Θάλεια Θεοδωρίδη είναι Επικοινωνιολόγος με εμπειρία στο branding τουριστικών επιχειρήσεων, καθώς και εκπαιδευτικών και πολιτιστικών οργανισμών. Είναι επίσης Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων σε τμήματα Δημοσιογραφίας και Τουρισμού, [email protected]
