*Γράφει η Θάλεια Θεοδωρίδη
Ένας «ασήμαντος» θάνατος
«Μετάνιωσα που επέλεξα να δουλέψω στην εκπαίδευση» μου εξομολογήθηκε ένας φίλος εκπαιδευτικός, καθώς συζητούσαμε για την είδηση που σάρωσε αυτές τις μέρες την επικαιρότητα. Μια καθηγήτρια Αγγλικών σε Λύκειο της Θεσσαλονίκης υπέστη εγκεφαλικό και πέθανε, επιβαρυμένη από τις πιέσεις που δεχόταν από ένα περιβάλλον που, σύμφωνα με καταγγελίες, χαρακτηριζόταν από συγκρούσεις και απαξιωτικές συμπεριφορές εκ μέρους των μαθητών. Από το Υπουργείο Παιδείας σιγή ιχθύος, ένα γεγονός σχεδόν ασήμαντο. Ο σύλλογος γονέων έσπευσε άμεσα να ζητήσει τα ρέστα: όλα είναι ψέματα, τα παιδιά μας δεν έκαναν τίποτε, θα κινηθούμε νομικά.
Πίσω λοιπόν, από αυτόν τον «ασήμαντο» θάνατο, κρύβεται ένα μεγάλο ερώτημα: τι συμβαίνει σήμερα με την εκπαίδευση και με τους ανθρώπους που τη στηρίζουν; Στη δημόσια συζήτηση, ο εκπαιδευτικός συχνά παρουσιάζεται είτε ως προνομιούχος δημόσιος υπάλληλος, είτε ως ένας απρόσωπος μηχανισμός που απλώς μεταδίδει γνώση. Ο κοινωνικός αυτοματισμός κάνει καλά τη δουλειά του. Σπάνια όμως μιλάμε για τον άνθρωπο πίσω από την έδρα: τον άνθρωπο που κουβαλά άγχος, προσωπικά προβλήματα και αδυναμίες, εξάντληση, αλλά και την ευθύνη να σταθεί καθημερινά απέναντι σε δεκάδες παιδιά.
Ο εκπαιδευτικός ως παιδονόμος
Η σχολική τάξη είναι μια μικρή κοινωνία, γεμάτη ποικιλία χαρακτήρων, εντάσεις, συγκρούσεις, ανησυχίες, ανάγκες, περιστατικά εκφοβισμού κλπ. Τα τελευταία χρόνια, οι εκπαιδευτικοί μιλούν για μια πραγματικότητα ιδιαίτερα απαιτητική. Ένα ποσοστό μαθητών αντιμετωπίζει νευροαναπτυξιακές διαταραχές, μαθησιακές δυσκολίες. Η ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας) έχει χτυπήσει κόκκινο. Οι ειδικοί μιλούν για υποδιάγνωση, δηλαδή πολλοί μαθητές εξακολουθούν να είναι αδιάγνωστοι. Το χειρότερο είναι ότι η ΔΕΠΥ δεν λαμβάνει παράλληλη στήριξη, καθώς αποτελεί διαταραχή συμπεριφοράς. Ούτε μειώνεται ο αριθμός μαθητών στην τάξη. Έτσι, ο εκπαιδευτικός καλείται να διαχειριστεί μόνος του 20 και βάλε μαθητές, να κρατήσει τη συγκέντρωσή τους και τη στοιχειώδη τάξη μέσα στην αίθουσα.
Ένας άλλος φίλος εκπαιδευτικός μού διηγήθηκε πρόσφατα ένα περιστατικό σε τάξη της πέμπτης δημοτικού. Όταν η δασκάλα προσπαθούσε απεγνωσμένα να πείσει τους μαθητές να μην σηκώνονται από τα θρανία τους, μια μαθήτρια απάντησε: «Κυρία, είστε πολύ αγενής. Δεν έχετε δικαίωμα να μας φωνάζετε». Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Είναι ενδεικτικό παράδειγμα μιας βαθύτερης αλλαγής στις σχέσεις μέσα στο σχολείο, όπου τα όρια γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα και ο εκπαιδευτικός καλείται να λειτουργήσει περισσότερο ως παιδονόμος παρά ως δάσκαλος.
Ο εκπαιδευτικός ως αναλώσιμος υπάλληλος
Από τον εκπαιδευτικό περιμένουμε τα πάντα: να διδάσκει, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των παιδιών, να διεκπεραιώνει την ογκώδη γραφειοκρατία, να δουλεύει υπερωρίες απλήρωτα, να αξιολογείται αγόγγυστα, χωρίς να μπορεί να αξιολογήσει την ιεραρχία και να πληρώνεται με ελάχιστα. Το Υπουργείο Παιδείας έχει παγώσει τις μετατάξεις των εκπαιδευτικών σε άλλες θέσεις του δημοσίου. Όσο για τις αποσπάσεις σε διοικητικές θέσεις στις υπηρεσίες εκπαίδευσης γίνονται με κριτήρια ασαφή. Έτσι, για πολλούς εκπαιδευτικούς δημιουργείται η αίσθηση ενός επαγγελματικού αδιεξόδου: αν δεν αντέχουν άλλο τη σχολική πραγματικότητα, οι επιλογές τους είναι ελάχιστες. Είτε πρέπει να παραιτηθούν, είτε να συνεχίσουν να εργάζονται σε ένα περιβάλλον που τους εξαντλεί.
Η απαξίωση της Εκπαίδευσης
Η καθηγήτρια Αγγλικών που πέθανε, είχε πίσω της μια μεγάλη προσωπική διαδρομή σπουδών και επιστημονικής έρευνας. Η ατυχία της ήταν ότι δίδασκε αγγλικά, ένα μάθημα που θεωρούνταν δευτερεύον γιατί οι μαθητές ήδη από το Γυμνάσιο, αποκτούν πιστοποιήσεις από τα φροντιστήρια. Ζητούν μόνο υψηλή βαθμολογία χωρίς ουσιαστική συμμετοχή. Δεν είναι μυστικό ότι το ελληνικό δημόσιο σχολείο λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως προθάλαμος για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η σημασία κάθε μαθήματος καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από το αν εξετάζεται στις πανελλαδικές.
Ο θάνατος της εκπαιδευτικού είναι καθρέφτης της κοινωνίας μας. Μιας κοινωνίας που απαξιώνει την έννοια της εκπαίδευσης. Όταν οι γονείς σπεύδουν πρώτα να υπερασπιστούν τα παιδιά τους χωρίς καμία αυτοκριτική, όταν οι μαθητές αντιμετωπίζουν το σχολείο ως αγγαρεία και όταν το ίδιο το κράτος αντιμετωπίζει τους εκπαιδευτικούς ως αναλώσιμους υπαλλήλους, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο μέσα στις τάξεις.
*Η Θάλεια Θεοδωρίδη είναι Επικοινωνιολόγος με εμπειρία στο branding τουριστικών επιχειρήσεων, καθώς και εκπαιδευτικών και πολιτιστικών οργανισμών. Είναι επίσης Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων σε τμήματα Δημοσιογραφίας και Τουρισμού, [email protected]
