Κρυμμένο στους λόφους της Θεσπρωτίας, ένα ελληνικό χωριό μοιάζει λες και πάγωσε στον χρόνο. Στην πλαγιά του βουνού, στα δεξιά του δρόμου που οδηγεί προς το παραθαλάσσιο ψαροχώρι της Σαγιάδας, ξεπροβάλλει η Παλιά Σαγιάδα. Ένας ερειπωμένος οικισμός με βαθύ ιστορικό αποτύπωμα, που σήμερα στέκει σιωπηλός, κουβαλώντας μνήμες από άλλες εποχές.
Η πρόσβαση στον χώρο του παλιού χωριού είναι εφικτή με αυτοκίνητο μέχρι ένα συγκεκριμένο σημείο. Από εκεί και πέρα, η διαδρομή συνεχίζεται με πεζοπορία, μέσα σε ένα τοπίο που προετοιμάζει τον επισκέπτη για την εικόνα εγκατάλειψης που θα αντικρίσει.
Η Παλιά Σαγιάδα δεν εγκαταλείφθηκε τυχαία. Το 1943 κάηκε από τους Γερμανούς κατακτητές, γεγονός που οδήγησε στην οριστική της ερήμωση. Οι κάτοικοι διασκορπίστηκαν στα γειτονικά χωριά, ενώ αρκετοί κατευθύνθηκαν και προς την Κέρκυρα, αναζητώντας νέο τόπο εγκατάστασης.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1950, το κράτος παραχώρησε στους κατοίκους ορισμένα σπίτια στην παραλιακή ζώνη. Έτσι δημιουργήθηκε ο νέος οικισμός, η σημερινή Σαγιάδα, που αναπτύχθηκε σταδιακά δίπλα στη θάλασσα.
Η ιστορία του παλιού χωριού, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον 19ο αιώνα η Παλιά Σαγιάδα είχε καταστραφεί δύο φορές από ισχυρούς σεισμούς. Παρά τις ζημιές, οι κάτοικοι επέστρεψαν και την ανοικοδόμησαν, επιμένοντας να διατηρήσουν ζωντανό τον τόπο τους.
Στην κεντρική πλατεία του ερειπωμένου οικισμού διακρίνεται ακόμη η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, με τις ιδιαίτερες τοιχογραφίες της να παραμένουν ως σιωπηλοί μάρτυρες του παρελθόντος. Δίπλα της σώζεται και η παλιά βρύση, γνωστή ως «Πιάδι», σημείο αναφοράς για τους κατοίκους άλλων εποχών.
Η εικόνα που συναντά κανείς σήμερα θυμίζει σκηνικό βγαλμένο από διαφορετικό χρόνο. Κατεστραμμένα πέτρινα σπίτια, σκουριασμένα αντικείμενα και εγκαταλελειμμένες αυλές συνθέτουν ένα τοπίο όπου η φύση μοιάζει να ανακτά σταδιακά τον χώρο. Το φυσικό περιβάλλον περιβάλλει τα ερείπια και σβήνει, αργά αλλά σταθερά, τα σημάδια της ανθρώπινης παρουσίας.
Από το ύψωμα του χωριού, η θέα προς το δέλτα του Καλαμά και τη σημερινή Σαγιάδα είναι εντυπωσιακή. Το τοπίο απλώνεται μπροστά στον επισκέπτη, συνδυάζοντας βουνό και θάλασσα, δημιουργώντας μια έντονη αντίθεση ανάμεσα στην ομορφιά της φύσης και τη σιωπή των ερειπίων.
Παρά την εγκατάλειψη, η Παλιά Σαγιάδα δεν έχει σβήσει από τη συλλογική μνήμη. Κάθε χρόνο, στις 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, διοργανώνεται παραδοσιακό πανηγύρι στον χώρο του χωριού, δίνοντας για λίγο ξανά ζωή σε έναν τόπο που παραμένει σύμβολο επιμονής, απώλειας και ιστορικής μνήμης.
ΠΗΓΗ: www.protothema.gr
