Του Μάριου Αναστασίου Μπίκα

Ο ελαιώνας της Ιεράς Μονής της Βέλλιανης

Η Ιερά Μονή της Βέλλιανης τιμάται στη μνήμη των Γενεθλίων του Ιωάννου του Προδρόμου στις 24 Ιουνίου.  Η ονομασία της « Μονή της Βέλλιανης » οφείλεται στο χωριό Παλιά Βέλλιανη που υπήρχε νοτιο-δυτικά  αυτής και το 1500 μ. Χ, αριθμούσε 500 οικογένειες, δηλαδή τρεισήμισι (3.500) χιλιάδες κατοίκους . Σήμερα βρίσκεται εντός των κοινοτικών ορίων της Τ.Κ. Προδρομίου και από το 1934 είναι μετόχι της Μονής των Παγανιών.

Η ίδρυση της Ι.Μ. τ. Βέλλιανης

Η ίδρυση της Ι.Μ. τ. Βέλλιανης ανάγεται, σύμφωνα με τον λόγιο γιατρό Ιωάννη Λαμπρίδη, στο έτος 738 μ.Χ.  και όχι στο 1630 μ. Χ., που από λάθος ερμηνείας της επιγραφής που σώζεται επί της μαρμάρινης ημικύ-κλιας πλάκας στο κατώφλι της ωραίας πύλης του σημερινού Καθολικού της. Η εν λόγω επιγραφή αναφέρεται στην ανακαίνιση του πρώτου καθολικού της Ι.Μ. τ. Βέλλιανης που βρισκόταν νότια του μετέπειτα  ηγουμενείου της και το έτος 1938 ο ηγούμενος Ιερομόναχος Λεόντιος, για να κτίσει το καινούριο Καθολικό της Ι. Μονής, δηλαδή το σημερινό, κατεδάφισε το πρώτο αυτής Καθολικό και μετέφερε μαζί με τα άλλα οικοδομικά υλικά (πέτρες με ανάγλυφες παραστάσεις) και τη μαρμάρινη ημικύκλια πλάκα με την επιγραφή ΕΤΟΥΣ ΖΡΛΗ  (1630), την οποία και τοποθέτησε στη σημερινή της θέση. Η ίδια επιγραφή σώζεται και σε άλλες Μονές της Ηπείρου, αναφερόμενη στην  ανακαίνιση και όχι στην ίδρυση αυτών.

Γραπτές μαρτυρίες :

– Ο Ιωάννης Λαμπρίδης (1843–1892) :« Περί των εν Ηπείρω Αγαθοεργημάτων », τόμος Α΄. , σελ. 57.

« Εκ του Τμήματος της κυρίως Παραμυθιάς

(…)  Η της Βέλλιανης – ης ο ευκτήριος οίκος τω 738 ωκοδομήθη – υπέρ του εν Βοϊνίκω μετά της τροφής του διδασκάλου γρ. 1.000 από του 1874, μετατρέψασα και το εκεί μετόχιον αυτής εις Σχολείο…. ».

–   Ο Δημήτριος Παναγιωτίδης:   «Η Βέλλιανη, τα πελασγικά αυτής τείχη και η μονή της». Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελλην. Φιλολογικός Σύλλογος, 1899, τόμος 19, σελ. 148( απόσπασμα):

 (…) « Εντός του ναού του Λεοντίου προ της ωραίας πύλης επί του εδάφους πλάξ εστι μαρμάρινος, λευκή ημικυκλική, εφ’ ης αναγιγνώ-σκονται σαφώς  :  ΕΤΟΥΣ ΖΡΛΗ ».   ( σ.σ. Κτήση κόσμου 7.138 –5.508 έτος ΖΡΛΗ  = 1630 μ.Χ. )

Η επιγραφή :    ΕΤΟΥΣ   ΖΡΛΗ 

Η εν λόγω επιγραφή ΕΤΟΥΣ ΖΡΛΗ απαντάται και σε άλλες Μονές, όπως  στη Μονή του Αγίου Νικολάου του Καλεντζίου, Δήμου Βορείων Τζουμέρκων, ως και στον ΄Αγιο Αθανάσιο της  Ανατολής Αγιάς (Λαρίσης)   και  αναφέρεται, σύμφωνα με μαρτυρίες,  στην ανακαίνιση και όχι στην ίδρυση αυτών.

Η περιουσία του μοναστηριού της Βέλλιανης

Η Περιουσία του μοναστηριού της Βέλλιανης τόσο στα χρόνια πριν το 1913, όσο και στα μετέπειτα ήταν μεγάλη, πολυκτήμονος.  Ανάμεσα στα άλλα διέθετε :

–  Μεγάλο ελαιώνα, με δύο χιλιάδες (2000), περίπου,  ελαιόδεντρα, τα οποία ανά διετία νοίκιαζε και παρήγαγαν μεγάλες ποσότητες ελαιολάδου και  ελαιοκάρπου.

–   Μεγάλο δάσος από το οποίο παρήγαγε κάρβουνα.

–  Μεγάλο αριθμό αιγοπροβάτων, αλόγων,  βοοειδών και χοιρών.

–   Μετόχι εντός του χωρίου Προδρομίου, το οποίο λειτούργησε και ως σχολείο.

Γραπτή μαρτυρία :

–   Ο Παναγιώτης Αραβαντινός (1811-1870)

α.  « Χρονολογία της Ηπείρου », επανέκδοση Ηλ. Ρίζου, 1969, τόμ. Β΄., σελ.3 : 

«  Εν τη εκτεταμένη ταύτη χώρα υπήρχον άλλοτε πλείστα ιερά μοναστήρια πολυκτήμονα, και εκ τούτων  μόλις δύο μόνα οπωσούν ευκατάστατα σώζονται το της Βέλλιανης και το της Σούλιασης, το καλούμενον Ράγιον, ήτοι ιεράγιον »

β. « Περιγραφή της Ηπείρου », έκδ. Ετ. Ηπ. Μελετών, 1884, μέρος Γ΄., σελ. 148  : 

«  6.  Το της Βέλλιανης, το εν τη επαρχία της  Παραμυθίας. Τούτο κείται παρά τα ερείπια της πάλαι πόλεως Μηλίας (σήμ. Ελέας) και πλησίον του συνωνύμου χριστιανικού χωρίου (Βέλλιανης), τιμώμενον επί τοις Γενεθλίοις του Προδρόμου και αξιοπρεπώς συντηρείται εκ της επικαρπίας των κτημάτων του ».

–  Ο ελαιώνας της Μονής

Γραπτή μαρτυρία :

–  Μάριος Α. Μπίκας : « Στ’ απόσκια του Κορύλα », Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 349 κ. 350.

«  Ο ελαιώνας του μοναστηριού

Νοτιοδυτικά κυρίως της μονής στα θυμαριοσκεπασμένα πλάγια, στα βαρκά, στις χαράδρες και στα τσιουμπάρια, βρίσκεται ο ελαιώνας της με δύο χιλιάδες (2000) περίπου ελαιόδενδρα. Τα ελαιόδεντρα αυτά δώρισαν στη μονή  οι κάτοικοι της γύρω περιοχής, εκ του φόβου μήπως τους τα πάρουν οι Τούρκοι αγάδες.

O ελαιώνας αυτός, παρά την περιποίηση, που του έγινε στη δεκαετία του 1960… μετά  το 1980 έπαυσε να δημοπρατείται.

Παλιότερα, από τη Βέλλιανη και το Προδρόμι, αλλά και από τα άλλα γειτονικά χωριά, τιναχτήδες με μεροκάματο τρεις λίτρες λάδι την ημέρα και μαζώχτρες με δύο, ξεκίναγαν από τα χαράματα με βροχές και πάγους, με χιόνια και ξεροβόρια, με κρύα και ήλιο, για τον ελαιώνα του μοναστηριού. Με βροχές και αέρα πήγαιναν μόνο οι μαζώχτες. Εκεί, πότε με το τραγούδι και τα αστεία, πότε με ερωτόλογα και νάζια και πότε με χαρές και πίκρες, τίναζαν και μάζευαν τις ελιές μέσα στις σκάρπες, στα κρύα νερά και στα ξεραμένα αγκάθια και τα χέρια τους πάγωναν και προσπαθούσαν να τα ζεστάνουν με την ανάσα τους και την τριβή του ενός επί του άλλου ή  στη φωτιά που άναβαν σε παρακείμενο πόγωνο. Τις ελιές που μάζευαν μια μια, πρώτα τις έριχναν σε καλάθια και ύστερα σε μεγάλα σακκιά ή καλάθες και με τα ζώα τις μετέφεραν στον ειδικά προς τούτο χώρο μπροστά στο λιοτριβείο  της μονής. Εκεί τις διάλεγαν. Και τις μεν μαύρες και μεγάλες τις μετέφεραν για πώληση στην αγορά της Παραμυθιάς  ή τις αλάτιζαν προς βρώση, ενώ τις δε υπόλοιπες τις έβγαζαν λάδι. …

Εκτός από το λάδι, στο δάσος της μονής, κυρίως στον Κουφόλογγο, η Μητρόπολη παρήγαγε στη δεκαετία του 1950 και κάρβουνα,  η πώληση των οποίων επέφερε πολλά έσοδα. …

Από τα έσοδα των παραπάνω ενοικιάσεων διατίθεντο ορισμένα ποσά για τον καλλωπισμό, τη συντήρηση  και την ασφάλεια της ίδιας της μονής, όπως την κατασκευή του τέμπλου της, της πέτρινης πέριξ αυτής μάντρας το έτος 1898, αλλά και για τη λειτουργία των σχολείων :

Η χρηματοδότηση των σχολείων

Στην Τουρκοκρατία η Μονή της Βέλλιανης χρηματοδοτούσε ετησίως τα σχολεία των κοινοτήτων :

–    Προδρομίου με 1000 γρόσια ετησίως

–    Βέλλιανης με 300 γρόσια ετησίως

–    Καρυωτιού  με 200 γρόσια ετησίως

–    Παραμυθιάς, χωρίς να αναφέρεται το ποσό των γροσίων.

Ζωντανές  μαρτυρίες για τον ελαιώνα της Μονής

–  Ο Νάσιη Μάρκος (Αθανασίου) με καταγωγή από το Προδρόμι, στις 10.10.1995 αφηγείται   :

« Το μοναστήρι του Ιωάννου του Προδρόμου κανονικά λέγεται « Μονή της Βέλλιανης », γιατί στο Λιθάρι του Κίτσιου, λίγο πιο κάτω απ’ αυτό, ήταν η Παλιά Βέλλιανη. Μετά όμως το 1929 – 1930 που έγινε ο χωρισμός των κοινοτήτων, δεν έπαυσε να λέγεται Μονή της Βέλλιανης, αν και το Προδρόμι έχει στον ελαιώνα της δικαίωμα βοσκής και ξύλευσης, επειδή βρίσκεται μέσα στην κοινοτική του έκταση.

Ο ελαιώνας του Μοναστηριού έχει ακριβώς χίλιες οκτακόσιες πενήντα (1850) ρίζες ελιές. Τις μεγάλες στην ηλικία τις έχουν κάνει δώρο στη Μονή οι Προδρομίτες για να μην τις χάσουν, επειδή οι Τούρκοι φοβούνταν τα βακούφικα .

Εγώ, όταν το 1959 πρωτοπήρα τον ελαιώνα στην δημοπρασία, χρησιμο-ποίησα για το μάζεμα του ελαιοκάρπου εκατό (100) εργάτες. Απ’ αυτούς οι τιναχτήδες έπαιρναν δύο (2) λίτρες λάδι την ημέρα, ενώ οι μαζώχτρες (γυναίκες) μισή. Όταν έβρεχε, ερχόταν μόνο οι μαζώχτρες, γιατί οι τινα-χτήδες δεν επιτρεπόταν να ραβδίζουν διότι καταστρέφονταν τα ελαιό-δεντρα. Φαγητό ο κάθε εργάτες έπαιρνε μόνος του. Στην αρχή το λάδι το έβγαζα στο λιοτριβείο του Μοναστηριού και εδώ για εργάτες είχα το Σπύρο Γκιολέκα και τον Κώτση Βασίλη. Μέχρι το 1967 παίρναμε τον ελαιώνα στη δημοπρασία σε λάδι, περίπου χίλιες πεντακόσιες (1.500) με δύο χιλιάδες (2.000) οκάδες και μέσα σε  ασκιά που φορτώναμε σε μουλάρια ή άλογα το μεταφέραμε από το  Πάνω Καρυώτι στο Οικοτρο-φείο της Μητρόπολης.

Μετά όμως το 1967 τον ελαιώνα τον παίρναμε σε χρήμα. Και μάλιστα για τη μετατροπή αυτή, εγώ έκανα τις πρώτες ενέργειες. Εκτός από το λάδι, διαλέγαμε και μαύρες ελιές, τις οποίες πουλούσαμε στην αγορά της Παραμυθιάς και μας επέφεραν αρκετά χρήματα ». 

–  Ο Χαρίσης Ευαγγέλου Παπαφώτης   από τη Βέλλιανη

«  Εγώ, επειδή το 1957 κατασκεύασα εκ θεμελίων τον οντά (ηγουμενείο) του μοναστηριού, πήρα την ίδια χρονιά μαζί με το Θωμά Μπίκα και τους αδελφούς Αθανανασίου από το Προδρόμι σε δημοπρασία και τον ελαιόκαρπό του. Το ποσό που δώσαμε για τις ελιές ήταν 206.000 δραχμές. Ποσό μεγάλο, πάρα πολύ μεγάλο για την εποχή εκείνη. Και εκτός απ’ αυτό, οι δόσεις που δίναμε ήταν επίσης μεγάλες. Μαζί με τα παραπάνω χρήματα δώσαμε στη Μητρόπολη της Παραμυθιάς διακόσιες (200)  οκάδες μαύρες ελιές και εκατό (100) οκάδες λάδι (περίπου) για βρώση. 

Τις ελιές τις τίναζαν οι τιναχτήδες που έπαιρναν την ημέρα τρεις οκάδες λάδι και τις μάζευαν οι μαζώχτρες με μιάμιση οκά »

–  Ο Γεώργιος Δημητρίου (Μάνθος) (Γάκη Λώλης),  Προδρόμι (επιστολές του με ημερομηνία 21.04 και 06.05.1998) :

«  Το Μοναστήρι του Ιωάννη του Προδρόμου (Μονή της Βέλλιανης) είχε δύο χιλιάδες (2.000) ρίζες ελιές, από τις οποίες σήμερα (1998) πολλές έχουν καταστραφεί, γιατί δεν τις φροντίζει κανένας. ΄Ολες τις ελιές αυτές τις δώρισαν κατά τον καιρό της Τουρκοκρατίας στο Μοναστήρι οι κάτοικοι της Παλιάς Βέλλιανης και του Προδρομιού. Τις δώρισαν, επειδή οι Τούρκοι φοβούνταν τους Αγίους και στα βακούφια δεν έβαζαν χέρι. Σήμερα, ενώ ο Τούρκος κατακτητής δεν υπάρχει, τις ελιές αυτές κατέχει η Μητρόπολη της Παραμυθιάς, η οποία ούτε τις εκμεταλλεύεται, αλλά και ούτε τις διανέμει σε ακτήμονες…

Παλιά ζούσαν εδώ πολλοί άνθρωποι, υπήρχε ζωή. Τη ζωή αυτή μαρτυρούν και τα πολλά  τοπωνύμια, που ακόμα σώζονται  :

Οι τέσσερις ελιές του Μπέη, φανερώνει ότι ο Μπέης, επειδή δεν είχε δωρίσει τις τέσσερις ελιές του στο Μοναστήρι, φέρουν ακόμα το όνομά του. Το Μέγα Αμπέλι (σ.σ. το πρώτο ποδοσφαιρικό γήπεδο του Προδομίου), η Παλιόστανη,  στου Πρέντζια. Ο Πρέντζιας δολοφονήθηκε από τους Τούρκους περίπου το 1586. Τα Πεζούλια, που καλλιεργούσαν αμπέλια. Το Λιθάρι του Κίτσιου (σ.σ. ο ΒασίλειοςΓεωρ. Δημητρίου: βρίσκεται πιο κάτω από το Μοναστήρι), οφείλει την ονομασία του στον Κίτσιο Τζαβέλα, τον Οπλαρχηγό του Σουλίου.  Ο Κίτσιος Τζαβέλας κατά την εποχή των πολέμων του Σουλίου με τον Αλή Πασά, (1790-1803) έλεγχε τα πάντα στην περιοχή μας. Από το βουνό κατέβαινε τα βράδια στην Παλιά Βέλλιανη και το Προδρόμι, έπαιρνε τρόφιμα και λημέριαζε στο Λιθάρι αυτό. ΄Υστερα από τη Σκαλοπούλα  ανέβαινε ψηλά στο Κιόνι του Τζαβέλα (σ.σ ο Βασ.Γ. Δημητρίου ό.π.π. :σύνορο Προδρομιού – Ζερβοχωριού),  κοντά στη σκήτη

της Αγίας Παρασκευής  και από κει, μέσω της Πισσαριάς και της Γράβας του Κιτσάκη, κατέβαινε στο χωριό Τσαγγάρι και στη συνέχεια  πήγαινε στο Σούλι. Κάτω από το Λιθάρι του Κίτσιου υπήρχαν τα σπίτια της Παλιάς Βέλλιανης, από τα οποία εγώ είχα μετρήσει κάπου πενήντα (50)…. ( Βλέπ. Χρήστος Δ. Σιώζος, Διδάκτωρ Ιατρικής :  «  Το Προδρόμι Θεσπρωτίας », Ιωάννινα 2000, σελ. 119 έ.121 )

Οι Παλιοί Βελλιανίτες είχαν το θαφτικό τους (νεκροταφείο) βόρεια από τη βρύση του Μοναστηριού και εκατό περίπου μέτρα προς το κάστρο. Εκεί μέχρι των ημερών μας, μετά από μεγάλες πλημμύρες, έβγαιναν μέσα από τη γη ανθρώπινα κόκαλα.

Όλα τα παραπάνω τα ξέρω, κυρίως από το Χρηστογιάννη, που ήταν δάσκαλος, πολύ διαβασμένος και ίσως και γι’ αυτό τον καθαίρεσαν. Είχε πολλά βιβλία, τα οποία διάβαζε, και, όταν οι Γερμανοί το 1943 έκαψαν το Προδρόμι, κάηκαν κι αυτά … »

Προφορικές μαρτυρίες

–  Η Βάσω του Βαγγέλη Παπαφώτη, σύζυγος του Γιάννη Νικολάου (Τηλεφωνικά στις 15.02.2026) :

«  Όταν οι ελιές στο μοναστήρι είχαν καρπό πηγαίναμε και μαζεύαμε από τη Βέλλιανη πολλές τσιούπρες και γυναίκες και άντρες τιναχτήδες που με βέργες τις  έριχναν από τα δέντρα . Σ’ εμάς τις μαζώχτρες έδιναν μισό κιλό λάδι, ενώ στους τιναχτήδες περισσότερο.

Όταν είχε πολύ κρύο, παγωνιά, είχαμε ένα δοχείο φτιαγμένο από λαμαρίνα, μέσα στο οποίο ανάβαμε φωτιά και ζεσταίναμε τα χέρια.

Το μεσημέρια βρίσκαμε ένα σιάδι και μαζευόμασταν όλοι γύρω γύρω, τιναχτήδες και μαζώχτρες, βγάζαμε από τα σακούλια τα φαγητά  και τρώγαμε. Εδώ αλλάζαμε αναμεταξύ μας φαγητά και μας έφερναν από και φρέσκο λάδι από το λιοτριβειό του μοναστηριού.  Περνούσαμε καλά. Δεν μάς πίεζαν. 

Μια μέρα, ενώ μαζεύαμε ελιές προς το νερό της Κερασιάς, έπιασε μια δυνατή βροχή,  γαζέπι,  που μόλις προλάβαμε και φτάσαμε στο μοναστήρι. Όταν σταμάτησε το γαζέπι φύγαμε για τα σπίτια μας ».

– Η Στάμω του Σωτήρη Μπίκα, σύζυγος του Χρήστου Μιχαήλ (Τηλεφωνικά στις20.02.2026)

« Μια χρονιά είχα πάει κι εγώ για να μαζέψω ελιές στο Μοναστήρι της Βέλλιανης. Επειδή ήμουν η μικρότερη μού έδιναν να τραβήξω ένα ζώο φορτωμένο με ελιές και  τις πήγαιναν στο λιοτριβειό του μοναστηριού.   Εκεί τις άδειαζαν σε ένα ειδικό μέρος και οι ηλικιωμένες γυναίκες  τις διάλεγαν. Τις μεγάλες και απείραχτες από δάκο και χτυπήματα  τις πήγαιναν για πούλημα στην Παραμυθιά, ενώ τις άλλες τις έβγαζαν λάδι.

Όταν έβρεχε κι έκανε κρύο, ήταν πραγματική νίλα, γιατί  έπρεπε να μαζέ-ψουμε τις ελιές μέσα στα ρέματα, τις οποίες, αν τις αφήναμε,  θα  τις έπαιρνε το νερό. … »

Ο ελαιώνας της Μονής σήμερα το έτος 2026.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο ελαιώνας της Μονής της Βέλλιανης, εκτός από την ονομασία του, σήμερα δεν υπάρχει με την  έννοια που υπήρχε πριν το 1980 και προαναφέραμε.  Τα ελαιόδεντρά του έχουν καλυφθεί από πυκνό δάσος και ο καθαρισμός τους  ως και όλη η άλλη περιποίησή τους, αν δεν είναι αδύνατος,  κοστίζει πολλά, χωρίς  αντίκρισμα. Ο ελαιό-καρπος έχει χάσει την αξία του, καθότι όπως διαπιστώνεται στα χωριά Βέλλιανη και Προδρόμι, ενώ μετά το 1960  έχουν δημιουργηθεί κοινοτικοί ελαιώνες ουδείς ενδιαφέρεται γι’ αυτούς. Ακόμα και σε μικρούς ιδιωτικούς  ελαιώνες ο καρπός τους αφήνεται σήμερα στην τύχη των καιρικών συνθηκών με αποτέλεσμα να γίνεται τροφή κυρίως των πτηνών.

–  Τα χωράφια του Δεσπότη

–  Μάριος Α. Μπίκας : « Στ’ απόσκια του Κορύλα », (ό.α.) σελ. 354 έ. κ. 356 :

«  Τα χωράφια του Δεσπότη

Ανάμεσα από τον κάμπο της Βέλλιανης και το λάκκο του Προδρομιού, δεξιά του αυτοκινητόδρομου  Παραμυθιάς – Γλυκής υπήρχαν πριν το 1960 τριακόσια (300) στρέμματα της οικίας Μητρόπολης, τα οποία ήταν γνωστά με το όνομα « Τα χωράφια του Δεσπότη ». Tα χωράφια αυτά χρόνια έμεναν ακαλλιέργητα και παλιότερα η Μητρόπολη της Παραμυθιάς τα νοίκιαζε για λιβάδι σε διάφορους της περιοχής κτηνοτρόφους. Το 1960, περίπου, διανεμήθηκαν σε ακτήμονες κατοίκους του Προδρομίου, αφού πρώτα δημιουργήθηκα ορισμένα επεισόδια μικρής έκτασης. 

Τα εν λόγω χωράφια, σύμφωνα με απάντηση που δόθηκε στο γράφοντα από τη Μητρόπολη της Παραμυθιάς στις 14.05.1998, δεν ανήκαν στο μοναστήρι του Ιωάννου του Προδρόμου της Βέλλιανης , όπως πίστευαν πολλοί, αλλά στην ίδια τη Μητρόπολη.

–  Ο Παπαγάκης (Παπαφώτης), συνταξ. ιερέας, στις 04.01.1998 :

  Το μοναστήρι της Βέλλιανης είχε πολλά χωράφια. ΄Ηταν ο μεγαλύτερος κτηματίας σε όλη την περιοχή. Κι από τους αγάδες ακόμα είχε περισσό-τερα κτήματα. Στον κάμπο του Προδρομίου αριθμούσε περίπου 1.500 στρέμματα, τα οποία νοίκιαζε. Ο παππούς μου ο Βασίλης Παπαφώτης έφυγε από το χωριό του το Προδρόμι και ήρθε στη Βέλλιανη, επειδή αρνήθηκε να δώσει το γιόμερο στον αγά από νοικιασμένο χωράφι του μοναστηριού.

Τα τριακόσια (300) στρέμματα του « Δεσπότη », έτσι τα λέγαμε,  παλιότερα η Μητρόπολη τα νοίκιαζε για λιβάδι στο Γάκη Βέρμη από το Πόποβο.

Το 1955 ήμουν παπάς στο Ζερβοχώρι.  Τότε ο  Δεσπότης Τίτος (Ματθαι-άκης) με όρισε υπεύθυνο να καλλιεργήσω τα εν λόγω χωράφια, ανεξάρ-τητα αν εγώ δεν μπορούσα να καλλιεργήσω τα δικά μου. ΄Ετσι, έβαλα τρακτέρια κι εργάτες για να τα καθαρίσουν και να τα οργώσουν. Οι Προδρομίτες, βλέποντας τα τρακτέρια, ξεσηκώθηκαν, επειδή ήθελαν τα χωράφια αυτά να τα πάρουν φτωχές οικογένειες του χωριού τους.

Μετά από φασαρία και ορισμένες διαδικασίες, ο Δεσπότης ζήτησε από το  Προδρόμι κατάσταση ακτημόνων και, αφού του παραχωρήθηκε, στη συνέχεια έβαλε τοπογραφικό συνεργείο, το οποίο τα χώρισε σε 26 ή 27 κλήρους.  Έτσι μοιράστηκαν « Τα χωράφια του Δεσπότη », πληρώνοντας ο κάθε κληρούχος 400 δραχμές το στρέμμα και σήμερα κτίστηκαν και κτίζο-νται εδώ ωραία σπίτια και η γη καλλιεργείται.

Αν δεν είχε γίνει τότε αυτή η φασαρία, ίσως τα χωράφια αυτά να ήταν ακόμα σήμερα αμοίραστα…  .

–  Ο Γεώργιος Δημητρίου (Μάνθιος) (Γάκη – Λώλης) με την από 21.04.1998 επιστολή του :

«  Ο κάμπος της Βέλλιανης ήταν άγονος. Παλιότερα είχε πολλά παλιούρια και νοικιάζονταν για λιβάδι στους κτηνοτρόφους του Ραχουλιού και του Ξηρολόφου. Το 1939 ή 1940 έγινε στρατιωτική αεροπορική βάση και χρησιμοποιήθηκε στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Στη συνέχεια ήλθαν οι ΄Αγγλοι και στάθμευαν σ’ άυτή 80 με 100 αεροπλάνα.  Το 1941 το κατέλα-βαν πρώτα οι Ιταλοί και ύστερα οι Γερμανοί. Μετά την απελευθέρωση, Οκτώβριο 1945, παραχωρήθηκε στην κοινότητα της Βέλλιανης, εκτός από τα τριακόσια (300) στρέμματα του Δεσπότη, που βρίσκονταν στο μέρος του Προδρομίου.

Τα εν λόγω στρέμματα, πριν το 1913 ανήκαν στο Χαλίπη, γαμπρό του Οσμάν Σιάνη, αγά του Προδρομίου. Τότε ο Χαλίπης τα νοίκιαζε στους πιο νοικοκυραίους του χωριού μας, στους αδελφούς Βασίλη και Δημήτρη (Μάνθιο) Δημητρίου, στους Μήτο Πάνο (Μίνη), στο Νάκο Σπύρο και στο δάσκαλο Δημήτριο Πέτσιο. Μετά το 1945 η Εφορία τα έγραψε ως Τούρ-κικα και, αφού τα διεκδίκησε ο Δεσπότης της Παραμυθιάς, τα παραχώρησε στη Μητρόπολη, παρά τις έντονες αντιδράσεις των Προδρομιτών.

Το 1959 με 1960 ο Μητροπολίτης Τίτος (Ματθαιάκης) τα νοίκιασε και υπεύθυνο όρισε τον Παπαγάκη (Παπαφώτη) από τη Βέλλιανη και ιερέα στη Δραγομή (Ζερβοχώρι). Μόλις οι νοικιαστές έβαλαν τα τρακτέρια να οργώσουν, ξεσηκώθηκαν οι Προδρομίτες Τακη – Πέτσιος, Χρηστο – Τσίτσιος, Λαμπρο – Τσίλης, Γιωτη – Γκράπης και Κωστα – Παπα-δόπουλος (Τζίτζιος). Μαθαίνοντας ο Δεσπότης για τα επεισόδια, κάλεσε την αστυνομία, η οποία συνέλαβε τους ανωτέρω και πέρασαν από το δικαστήριο, στο οποίο αθωώθηκαν. Μετά την αθώωσή τους, επήλθε, μέσω τη Νομαρχίας Ηγουμενίτσας – Διεύθυνση Γεωργίας – συμφωνία με το Δεσπότη, κατά την οποία τριάντα (30) ακτήμονες Προδρομίτες πήραν από οκτώμισι  στρέμματα για καλλιέργεια και ενάμισι στρέμμα για οικόπεδο, επί πληρωμή στη Μητρόπολη της Παραμυθιάς. Όλα τα ανωτέρω τα γνωρίζω από ιδίαν αντίληψη, γιατί την εποχή εκείνη ήμουνα νομαρχιακός υπάλληλος στην Ηγουμενίτσα.

΄Ετσι, με την εξέγερση των Προδρομιτών, τελείωσε και η υπόθεση των τριακοσίων (300) στρεμμάτων του Χαλίπη …»

                                                                   02.03.2026

                                                                  Μάριος Αναστασίου Μπίκας