Γράφει ο Γιώργος Κ. Καπρινιώτης
Οι αγρότες από τις 30 Νοεμβρίου 2025, στο πλαίσιο της διεκδίκησης συμφερόντων του κλάδου τους, αποφάσισαν να κλείνουν, κατά πρώτο λόγο, δρόμους και κατά δεύτερο, λιμάνια, αεροδρόμια, τελωνεία και ό,τι προκύψει. Όλα αυτά, κατά τη δική τους βούληση, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την καταπάτηση του συντάγματος και των νόμων του κράτους και ούτε να πολυσκέφτονται τις ταλαιπωρίες των πολιτών. Δηλαδή, εδώ και ένα μήνα περίπου η χώρα είναι όμηρος των αγροτών.
Βέβαια, κανείς δεν παραγνωρίζει την προσφορά τους στην κοινωνία ούτε ισχυρίζεται κανείς ότι δεν έχουν δίκαια αιτήματα. Όμως, όταν καλούνται για διάλογο από την κυβέρνηση, δεν ανταποκρίνονται διότι είναι, λέει, προσχηματικός, όχι ουσιαστικός και ούτε εποικοδομητικός. «Κατά σύμπτωση» αυτό ακριβώς υποστηρίζουν, συλλήβδην, όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης, που βρήκαν μια ευκαιρία να πλήξουν την κυβέρνηση και να προσδοκούν αύξηση της επιρροής τους στο κοινωνικό σύνολο.
Αλλά κάθε διάλογος χαρακτηρίζεται ύστερα από την πραγματοποίησή του. Γενικά, η εκάστοτε αντιπολίτευση χαϊδεύει τα αφτιά των αγροτών, γιατί πιστεύει ότι θα κερδίσει ψήφους, πράγμα που δεν είναι δεδομένο. Κάποιοι, πολιτικοί, κόμματα και αγρότες δηλώνουν ανεύθυνα ότι πρέπει να ικανοποιηθούν όλα τα αιτήματα των αγροτών. Η πρακτική, όμως, έχει δείξει ότι κανένας κλάδος εργαζομένων δεν έχει την απαίτηση ούτε ελπίζει στην ικανοποίηση όλων των αιτημάτων. Αλλά παραγνωρίζουν ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν κατακάθεται ο κουρνιαχτός, σκέφτονται πιο νηφάλια οι Έλληνες και οι Ελληνίδες, πράγμα που το ξεχνούν πολλοί.
Αυτό το σκηνικό με τους αγρότες το έχει ζήσει έντονα η ελληνική κοινωνία τις τελευταίες δεκαετίες. Με το κλείσιμο των δρόμων οι αγρότες και κτηνοτρόφοι διαχρονικά αναστατώνουν την κοινωνία, προκαλούν μεγάλο οικονομικό κόστος στο εμπόριο, στον τουρισμό και στις μεταφορές. Επίσης, δημιουργούν μεγάλα προβλήματα στους πολίτες και μια κατάσταση έντασης βίας και εκβιασμού. Σε μια τέτοια ανώμαλη κατάσταση είδαμε αγρότες να ανατρέπουν αυτοκίνητο της αστυνομίας και να λιθοβολούν αστυνομικούς, οι οποίοι απλώς έκαναν το καθήκον τους. Σε τέτοιες καταστάσεις δεν είναι απίθανο από ένα απρόβλεπτο και παράνομο επεισόδιο να δημιουργηθεί έκρυθμη κατάσταση, που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχτεί και πού θα καταλήξει. Πάντως η ιστορία μας διδάσκει ότι σε ανάλογες περιπτώσεις την ευθύνη έχουν οι πρωταίτιοι της έκρυθμης κατάστασης.
Γενικά, σε τέτοιες κινητοποιήσεις επικρατεί η ψυχολογία του όχλου και η πεποίθηση ότι οι εμπλεκόμενοι δεν θα υποστούν καμία ποινή για παραβιάσεις του συντάγματος και της κείμενης νομοθεσίας. Οι συμμετέχοντες έχουν την αίσθηση της δύναμης, λόγω της μαζικότητας της συμμετοχής και πιστεύουν στην ατιμωρησία. Με ένα λόγο, συμπεριφέρονται σαν δερβεναγάδες. Δερβέναγας στην περίοδο της τουρκοκρατίας ήταν ο επικεφαλής στρατιωτικού τμήματος, που φρουρούσε και ήλεγχε τα περάσματα των δρόμων, τα δερβένια. Επίσης, δερβέναγας λεγόταν και ο άνθρωπος που συμπεριφερόταν με αυταρχικό τρόπο ή αυτός που ασκούσε ανεξέλεγκτη διεύθυνση ή διοίκηση.
Έτσι και οι αγρότες κλείνουν τους δρόμους και τους ανοίγουν όποτε κρίνουν αυτοί. Στις γιορτινές μέρες αφήνουν και μια λωρίδα ελεύθερη, για τους πολίτες. Όμως, η τροχαία επισημαίνει ότι σε τέτοιες περιστάσεις η μία λωρίδα είναι ανεπαρκής και δεν αποκλείονται δυστυχήματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, που τα πνεύματα εύκολα εξάπτονται, δεν μπορεί να αποκλειστούν και σοβαρά επεισόδια. Ερωτώ αν υπάρξουν δυστυχήματα, ποιος θα φέρει την ευθύνη;
Προφανώς οι δρόμοι δεν είναι φέουδο κανενός. Διανοίγονται από το κράτος, για να διευκολύνονται οι μετακινήσεις ανθρώπων και εμπορευμάτων. Η κατάληψη οδών απαγορεύεται από το σύνταγμα και τους νόμους του κράτους. Προβλέπονται μάλιστα και ποινικές κυρώσεις. Αν δεν τηρούνται οι νόμοι, τότε εύκολα μπορούν να δημιουργηθούν ανώμαλες και έκρυθμες καταστάσεις. Ανομία και δημοκρατία δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν. Ο μέγας φιλόσοφος Ηράκλειτος υποστήριζε: «Μαχέσθω χρη του δήμου υπέρ νόμου ώσπερ τείχους», δηλαδή, ο λαός πρέπει να υπερασπίζεται τον νόμο σαν να είναι τείχος προάσπισης για την πόλη. Εννοείται ότι, στο δημοκρατικό πολίτευμα, κάθε παρανομία τιμωρείται. Ωστόσο, στις παράνομες πράξεις των αγροτών είναι δύσκολο να τιμωρηθούν όλοι οι παραβάτες.
Αυτό το γνωρίζουν διαχρονικά οι αγρότες και τους έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι μπορούν να ποδοπατούν τους νόμους και να εκβιάζουν. Αναρωτιέμαι μήπως είναι καιρός κάτι να γίνει, διαφορετικά δεν έχομε κράτος δημοκρατίας, δικαίου και ισονομίας. Όμως, στις κινητοποιήσεις κάθε κλάδου υπάρχουν οι σύλλογοι και τα διοικητικά συμβούλια. Αυτά καλούν σε συνελεύσεις τα μέλη τους και λαμβάνουν διάφορες αποφάσεις, νόμιμες ή παράνομες. Οι επικεφαλής των Δ.Σ. γνωρίζουν πολύ καλά ότι πρέπει να κινούνται στο πλαίσιο των νόμων και του συντάγματος. Επομένως, όταν καλούν τα μέλη τους να αποφασίσουν, για παράδειγμα, το κλείσιμο των δρόμων, κτιρίων κλπ, δηλαδή να προβούν σε πράξεις αντισυνταγματικές και παράνομες, έχουν πρωτίστως αυτοί ακέραια την ευθύνη. Άρα, τα διοικητικά συμβούλια σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει να λογοδοτούν και να αναλαμβάνουν την ευθύνη για παράνομες πράξεις των ιδίων και των μελών του συλλόγου τους.
Αν το σύνταγμα και οι νόμοι δεν καλύπτουν τον επιμερισμό αυτής της ευθύνης, θα πρότεινα, εάν τεκμηριώνεται νομικά, να ψηφιστεί ένας νόμος, που θα επιρρίπτει, κατά πρώτο λόγο, την ευθύνη στους ιθύνοντες συνδικαλιστές, όταν με δική τους πρόταση αποφασίζονται παράνομες πράξεις, όπως το κλείσιμο των δρόμων, η κατάληψη κτηρίων ή άλλων χώρων.
Ωστόσο, να μην παραγνωρίζουμε ότι οι πρόεδροι των συλλόγων ή ομοσπονδιών, αναλογικά και τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων, λόγω της θέσης τους έχουν αναγνωρισιμότητα και μερικοί εκμεταλλεύονται την ενασχόλησή τους με τον συνδικαλισμό, που τον χρησιμοποιούν ως εφαλτήριο, για να ανεβούν κοινωνικά και οικονομικά και να γίνουν δήμαρχοι, περιφερειάρχες, βουλευτές κλπ. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να είναι στο απυρόβλητο. Επομένως, να μην τα θέλουν όλα δικά τους και να αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν. Ο λαός λέει: και τα καλά δεχούμενα και τα κακά δεχούμενα. Θυμίζω και το αρχαίο ρητό: Ουδέν καλόν αμιγές κακού.
